Bu iýmit goşundysy her ýyl 500,000 adamyň wagtyndan ir ölmegine sebäp bolýar hem-de ýene 5 milliard adamyň saglygyny töwekgelçilige salýar. "Trans ýaglar" ady bilen tanalýan bu zäherli himikatlar ençeme azyk önümleriniň düzüminde duş gelse-de, olar adam bedenine hiç hili peýda bermeýär.

Amerikanyň pediatriýa akademiýasynyň çagalarda semizligi intensiw bejermegi, şol sanda bariatrik operasiýany geçirmegi maslahat berýän täze gollanmasy berk tankytlar bilen garşylandy.

Bu gollanma semiz çagalary "bejermezden öň esawan edip garaşmak ýa-da ýerlikli bejergini gereksiz gijikdirmek" wariantlaryny ret edýär we onuň ýerine şulary maslahat berýär:

Saharanyň günortasynda ýerleşýän Afrika ýurtlarynda uly adamlardaky AIDS-e garşy göreşde saldamly ösüş gazanyldy, emma çagalara heniz hem ýeterlik ideg edilmeýär: Ençeme infeksiýalar anyklanylman galýar, bejerilmeýär we her ýyl 100 müňe golaý çaga AIDS-den ölýär.

BSGG inçekesele garşy ilkinji waksinany asyryň ahyryna çenli oýlap tapmak umydy bilen inçekesel waksinasyny çykarmagy çaltlaşdyrmak boýunça geňeş döretdi.

2030-njy ýyla çenli inçekeseliň soňuna çykmak maksadyna garamazdan, kesel henizem möwçli ýaýbaňlanýar. 2021-nji ýylda 10.6 million adam inçekesel bilen keselledi we 1.6 million adam öldi. Ýakynda geçirilen bir barlaga görä, 75% täsirliligi bolan waksina 25 ýylyň dowamynda 110 million täze kesel hadysalarynyň we 12.3 million ölümiň öňüni alyp biler.

Hytaýyň ilaty soňky 60 ýylda ilkinji gezek azalyp, 2022-nji ýylda 850,000 adam kemeldi we 1.41 milliard boldy. Bu ýurduň ykdysadyýetiniň we saglygy goraýyş ulgamynyň gelejegi barada çynlakaý aladalary döredýär.

18-nji ýanwarda Milli Saglyk Instituty (MSI) we Janssen Pharmaceuticals (JP) kliniki synaglaryň soňky tapgyryndaky ýeke-täk AIW-e garşy waksinanyň synaglarynyň togtadylýandygyny habar berdiler. Ekspertler waksinany howpsuz, emma täsirsiz hasap edýärler.

Iň ýaramaz şertli ýurtlarda çaganyň öli dogulma ähtimallygy 20 esse ýokary bolup bilýär.

ÝUNISEF-iň 2022-nji ýylda çykaran hasabaty göwreliligiň 28-nji hepdesinden soňra çagalaryň öli dogulmasynyň görkezijilerine, sebäplerine we öňüni alyş çärelerine seredip geçýär. 2021-nji ýylda dünýäde 1.9 million çaga öli doglupdyr. Emma ençeme ýurtlaryň öli dogulýan çagalar barada ygtybarly ýa-da hiç hili hasabat ýygnamazlygy takyk sanlary bilmegi kynlaşdyrýar. Ýagdaýyň iň ýaramaz ýerlerine Saharanyň günortasyndaky ýurtlar we günorta Aziýadaky ýurtlar degişlidir. Merkezi Aziýada hem öli dogulýan çagalaryň sany boýunça Türkmenistan ýurtlaryň başyny çekýär: Ýurdumyzda her 1000 çagadan 9.5 çaga, Gazagystanda 8.1, Gyrgyzystanda 6.4, Özbegistanda 5.9 we Täjigistanda 9.1 çaga öli dogulýar.

Geçen ýylyň oktýabrynda Türk lukmançylyk birleşiginiň prezidenti Sebnem Korur Finjanji Türkiýede terror hasaplanýan Kürdistan Işçileriniň Partiýasynyň (PKK) adyndan propaganda ýaýradýany üçin tussag edildi. Bu Finjanjiniň Yragyň demirgazygyndaky kürt harbylaryna garşy türk harbylarynyň himiki ýarag ulanandygyny derňemäge eden çagyryşyndan soň bolup geçdi. Oňa üç ýyla golaý türme tussaglygy höküm edildi, ýöne sud diňlemesi bolýança tussaglykdan boşadyldy.

2022-nji ýylyň dekabrynyň ahyrynda Özbegistanda azyndan 19 çaganyň ölümine sebäp bolan üsgülewük siroby Hindistandaky farmasewtik kompaniýalaryň gowşak gözegçiligini we düzgünlerini ýene bir gezek paş etdi. 2022-nji ýylyň tomsunda Gambiýada azyndan 70 çaga Hindistandaky Maiden Pharmaceuticals kompaniýasynyň öndüren üsgülewük dermanyny içeninden soň böwrek ýetmezçiliginden öldi. Sirobyň düzüminde ýürege, beýnä, böwrege zyýanly bolan etilen glikol, dietilen glikol ýaly zäherli himikatlar ulanylypdyr.

BMG-nyň soňky hasaplamalaryna görä, 2021-nji ýylda 5 ýaşyna ýetmedik 5 million çaga ölüpdir. Şol ýylda 5-24 ýaş aralygyndaky çagalaryň ölümçiligi 2.1 million bolup, 1.9 million çaga öli doglupdyr. Şeýle-de, Saharanyň günortasyndaky Afrika ýurtlary dünýäde diri doglan çagalaryň bary-ýogy 29 %-ini, emma 5 ýaşa ýetmän ýogalan çagalaryň 56 %-ini düzýärler. Günorta Aziýada bolsa bu görkeziji 26%.

Ýatlatsak, Türkmenistan hem Merkezi Aziýa sebitinde 5 ýaşa çenli çagalaryň ölümçiliginiň iň köp bolup geçýän (her 1000 çagadan 46 çaga) ýurdy bolup galýar.