Üns ber! Saýtyň esasy maksady Siziň saglyk babatdaky gözýetimiňizi giňeltmekdir. Şonuň üçin-de, saýtda berilýän maglumatlar esasynda öz-özüňi bejermek maslahat berilmeýär. Öz-özüňi bejermeklik düýpli kynçylyklara uçradyp, janyňyza howp salyp biler. Saýtdaky makalalar, materiallar we beýleki maglumatlar bilim maksatly bolup, lukmanyň bejergisiniň ýa-da maslahatynyň ýerini tutup bilmeýär.
Megerem, çagaňyzyň dem alşyny diňlemek üçin gijelerine siz hem ýörite turýan bolsaňyz gerek. Köp ene-ata çaga ýatyrka dem almasyny goýar öýdüp gorkýar. Lukmançylykda şeýle ýagdaý, ýagny "Çaganyň duýdansyz ölmek sindromy" hakykatdan-da bar. Ol sallançakdaky ýa-da gundagdaky ölüm diýlip hem atlandyrylýar.
Ýatyrka çagaňyzyň dogry dem alyp bilmegi üçin çaga lukmanlary şulary maslahat berýärler:
Günde alty çaý çemçe şeker – çaga üçin bu köpmi ýa-da az?
Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasy çaganyň gündelik iýýän şekeriniň onuň tutuş iýmitden alýan energiýasynyň 10%-den hem az bölegini düzmelidigini maslahat berýär. Soňy bilen ony her gün 5% çenli azaltmak ýa-da takmynan 25 grama (alty çaý çemçe) çenli düşürmek saglyga goşmaça peýda ýetirýär.
Muňa diňe şekeriň özi däl-de, eýsem düzüminde şeker bolan süýjüler, gazlandyrylan içgiler we tortlar hem girýär.
Hatda tigre arkaýyn erk edip bilýän çagalar hem käte atanlykda ýykylyp bilýärler. Munuň netijesinde, çaganyň kelle-beýnisine dürli derejelerde şikes ýetip bilýär (meselem, beýniniň çaýkanmagy ýa-da ýüzüň gögermegi).
Çaganyň kellesini tigir kaskasy bilen goramak arkaly şular ýaly şikesleriň ýüze çykmak howpuny azaltmak mümkindir.
Tigir kaskalary ähli ýaşdaky sürüjileriň kelle-beýnisine şikes ýetmek howpuny 63-88% azaldýar. Köçede howply ýagdaýlara has ýygy sezewar bolýandyklary üçin, bu esasan hem çagalara degişlidir.
Awtoulag köpümiziň gündelik durmuşymyzyň aýrylmaz bölegini tutýar. Hatda doglanyna diňe birnäçe gün bolan çagalary-da awtoulaglarda görmek bolýar. Çagalaryň ulagdaky howpsuzlygyny gazanmak üçin, awtoulag oturgyçlary we goşmaça ýassyklar ýaly ýörite enjamlar zerurdyr.
Çaganyň awtoulag oturgyjy – bu çaganyň anatomiki ösüş aýratynlyklary göz öňünde tutulyp ýasalan, ýörite maksatly oturgyçdyr. Bu oturgyç awtoulag hereketde wagty çaganyň howpsuz syýahat etmegi üçin işlenilip düzülýär.
Her bir ene-ata wagtly-wagtynda çagasyna sanjym etdirmek barada jogapkärli karara gelmeli bolýar. Çaganyň saglygynyň hatyrasyna dogry netijä gelmek üçin özbaşdak maglumat gözlemekden we sanjymlar barada öwrenmekden çekinmäň. Häzirki wagtda sanjym barada dürli-dürli toslamalara duş gelmek bolýar. Olaryň iň kän ýaýranlaryna mysallar:
2018-nji ýylyň oktýabrynda Saglyk.org BSSG-nyň Türkmenistandaky edarasynyň habaryny terjime edip, okyjylaryna ýetiripdi. Hasabatda köçe iýmitleriniň hili, ýokanç däl kesellere eltýän faktorlar we çaga semizligi barada birnäçe san görkezilýär. BSSG bu maglumatynda göwreli eneler we olaryň agramy barada maglumat bermeýär. Diňe "ýurtda semizligiň ýaýgynlygy soňky 5 ýylyň içinde üýtgewsizligine galýar: takmynan ilatyň ýarysy semiz bolup, her 7 adamdan 1 adam aşa semizlikden ejir çekýär" diýip belleýär.
Täzelikde çykan ylmy barlaga görä, düzüminde uly möçberde hapalaýjylar bolan howadan dem alýan göwreli aýallaryň göwreliligiň ilkinji üç aýynda "duýdansyz çaga düşmesi" sezewar bolma ähtimallygy ýokary bolýar. "Duýdansyz çaga düşmesi" bolup geçende embrion döremeýär ýa-da ölýär, emma çaganyň ýoldaşy we embrion dokumasy ýatgyda galýar.
The Lancet žurnalynyň hasabatlary çaga dogurýan aýallaryň çakdan aşa köp böleginiň fiziki we dil zulumyna duçar bolýandyklaryny görkezýär.
Täze çykan hasabata görä, Afrikadaky we Aziýadaky pes girdejili dört ýurtda aýallaryň üçden birinden hem köpüsi saglyk öýlerinde çaga dogranlarynda urulýarlar, kemsidilýärler ýa-da zalym daraşylýarlar. Şeýle-de, hasabat bäbekhanadaky zulumyň dünýä ýüzünde giňden ýaýrandygyny belleýär.
Çaga dogrumyndan soňky ilkinji günlerde köp enäni tukatlyk we boşluk gaplap alýar. Bu duýgy köplenç 3-5 günüň içinde aýrylyp gidýär. Eger dogrumdan soňky sussupeslik wagty bilen geçmese ýa-da gamgynlyk, umytsyzlyk we boşluk 2 hepdeden köp dowam etse, onda seniň dogrumdan soňky depressiýa düşen bolmagyň mümkin. Çaga dogrumyndan soň özüňi umytsyz we tukat duýmagyň kadaly ýa-da tebigy zat däldigini eneler bilmelidir.
Dogrumdan soňky depressiýa gylyk-häsiýetiňe we fiziki saglygyňa täsir edýän çynlakaý ruhy hassalykdyr. Depressiýa düşen enäni göwnüçökgünlik gaplap alýar we gündelik işleri etmäge päsgel berýär. Depressiýaly enäniň bäbegi bilen ysnyşmazlygy, ony keseki bäbek ýaly görmegi we oňa mähir bermezligi ahmal. Bu duýgular orta hili ýa-da örän güýçli bolup bilýär.
Использование и распространение материалов рекомендуется, однако, воспроизводство и публикации копий материалов не могут быть использованы в коммерческих целях. Дальнейшее использование разрешается в соответствии с условиями лицензии Creative Commons.
Use and dissemination of the materials is encouraged; however, reproduction and cross-posting of copies may not be used for commercial purposes. Further usage is permitted under the terms of the Creative Commons License.
Materiallary ulanmak we ýaýratmak maslahat berilýär. Emma materiallaryň göçürme nusgalaryny gazanç maksady bilen gaýtadan işläp çap etmek gadagandyr. Bu materaillary mundan beýläk Creative Commons lisenziýasynyň şertlerine laýyklykda ulanmak rugsat edilýär.
Megerem, çagaňyzyň dem alşyny diňlemek üçin gijelerine siz hem ýörite turýan bolsaňyz gerek. Köp ene-ata çaga ýatyrka dem almasyny goýar öýdüp gorkýar. Lukmançylykda şeýle ýagdaý, ýagny "Çaganyň duýdansyz ölmek sindromy" hakykatdan-da bar. Ol sallançakdaky ýa-da gundagdaky ölüm diýlip hem atlandyrylýar.
Günde alty çaý çemçe şeker – çaga üçin bu köpmi ýa-da az?
Çagaňyz tigir sürmegi halaýarmy?
Awtoulag köpümiziň gündelik durmuşymyzyň aýrylmaz bölegini tutýar. Hatda doglanyna diňe birnäçe gün bolan çagalary-da awtoulaglarda görmek bolýar. Çagalaryň ulagdaky howpsuzlygyny gazanmak üçin, awtoulag oturgyçlary we goşmaça ýassyklar ýaly ýörite enjamlar zerurdyr.
Her bir ene-ata wagtly-wagtynda çagasyna sanjym etdirmek barada jogapkärli karara gelmeli bolýar. Çaganyň saglygynyň hatyrasyna dogry netijä gelmek üçin özbaşdak maglumat gözlemekden we sanjymlar barada öwrenmekden çekinmäň. Häzirki wagtda sanjym barada dürli-dürli toslamalara duş gelmek bolýar. Olaryň iň kän ýaýranlaryna mysallar:
Terjimäniň asyl nusgasy.
The Lancet žurnalynyň hasabatlary çaga dogurýan aýallaryň çakdan aşa köp böleginiň fiziki we dil zulumyna duçar bolýandyklaryny görkezýär.
Çaga dogrumyndan soňky ilkinji günlerde köp enäni tukatlyk we boşluk gaplap alýar. Bu duýgy köplenç 3-5 günüň içinde aýrylyp gidýär. Eger dogrumdan soňky sussupeslik wagty bilen geçmese ýa-da gamgynlyk, umytsyzlyk we boşluk 2 hepdeden köp dowam etse, onda seniň dogrumdan soňky depressiýa düşen bolmagyň mümkin. Çaga dogrumyndan soň özüňi umytsyz we tukat duýmagyň kadaly ýa-da tebigy zat däldigini eneler bilmelidir.
